TNR Watch: Vấn đề dai dẳng về đàn áp xuyên quốc gia ở Đông Nam Á
Freedom House
TNR Watch 22 tháng 10, 2026
Vụ mất tích của một người Lào xin tị nạn tại Thái Lan vào tháng 9 và việc các nhà hoạt động Việt Nam bị cưỡng ép đưa từ Campuchia về Việt Nam cho thấy mối đe dọa đàn áp xuyên quốc gia vẫn dai dẳng trong khu vực.
Déjà vu: Hai vụ việc có dấu hiệu đàn áp xuyên quốc gia (TNR) xảy ra vào giữa tháng 9 đã đe dọa sự an toàn của một số nhà hoạt động sống lưu vong tại Đông Nam Á.
Ngày 15/9, Khieo Lapchanh, một người Lào xin tị nạn đang sinh sống tại Thái Lan, nổi tiếng với những lời chỉ trích chính quyền Lào trên mạng, đã mất tích ở khu vực ngoại ô Bangkok. Người thanh niên 26 tuổi này dự kiến tham dự một cuộc phỏng vấn xin tị nạn tại văn phòng cơ quan tị nạn Liên Hiệp Quốc ở Bangkok vào ngày hôm sau. Theo các nguồn tin, một khoản tiền thưởng 8.000 USD đã được treo trên mạng để truy tìm anh.
Ba ngày sau khi Lapchanh mất tích, ba nhà hoạt động Việt Nam là Nguyễn Đức Thuận, Hồ Phạm Hiệp Huy và Thái Công Trường Sơn đã bị bắt cóc từ Campuchia và đưa về Việt Nam, nơi họ đang bị điều tra về các cáo buộc “khủng bố” và làm giả giấy tờ. Hiệp, quốc tịch Úc, và Thuận, quốc tịch Na Uy, đã đến Campuchia để gặp gỡ và đào tạo những người bảo vệ nhân quyền Việt Nam khác. Theo tổ chức vận động dân chủ Viet Tan, mà Hiệp và Thuận là thành viên, ban đầu nhà chức trách Việt Nam đã tìm cách ngăn cản đại diện của Úc và Na Uy thăm lãnh sự hai người này.
Điểm nóng khu vực: Một nửa trong số 126 vụ đàn áp xuyên quốc gia bằng bằng các biện pháp bạo lực mà Freedom House ghi nhận năm 2025 đã xảy ra ở Đông Nam Á, và khu vực Mê Kông gồm Campuchia, Lào, Thái Lan và Việt Nam ngày càng nguy hiểm đối với những nhà bảo vệ nhân quyền và nhà bất đồng chính kiến lưu vong. Các nước láng giềng đã phối hợp để truy bắt và trao đổi các nhà hoạt động bị truy nã.Theo các báo cáo của Viet Tan và Human Rights Watch, chính quyền Thái Lan đã cho phép các nhân viên thực thi pháp luật và nhân viên đại sứ quán Việt Nam tiếp xúc những người Việt sống lưu vong đang bị giữ trong các trung tâm giam giữ nhập cư để gây áp lực buộc họ phải về nước.
Chính phủ các nước này cũng đã không bảo vệ được những người bị nhắm mục tiêu trước các hành vi bạo lực nghiêm trọng. Tháng 12 năm 2018, thi thể không còn nguyên vẹn của hai nhà hoạt động Thái Lan sống lưu vong ở Lào đã dạt vào bờ sông Mê Kông. Gần đây hơn, vào tháng 1 năm 2025, một sát thủ người Thái đã sát hại một cựu nghị sĩ đối lập Campuchia tại Bangkok.
Cần có hành động: Bộ Ngoại giao Na Uy đã xác nhận việc Thuận mất tích nhưng chưa bình luận về bất kỳ hành động ngoại giao nào mà cơ quan này có thể đã thực hiện. Thủ tướng Úc Anthony Albanese cho biết chính phủ ông đang hỗ trợ gia đình của Hiệp, trong khi Bộ Ngoại giao và Thương mại Úc cho biết họ đang yêu cầu nhà chức trách Việt Nam cung cấp thêm thông tin. Điều này diễn ra khi Thượng viện Úc đã thực hiện bước đi quan trọng là mở một cuộc điều tra về tình trạng đàn áp xuyên quốc gia vào đầu tháng 9. Tuy nhiên, việc Thuận và Hiệp bị cưỡng bức hồi hương đòi hỏi chính phủ Na Uy và Úc phải lên tiếng mạnh mẽ hơn để lên án hành vi vi phạm quyền tự do ngôn luận và lập hội của họ, đồng thời gây áp lực buộc Việt Nam phải thả hai người này.