Việt Nam bắt cóc những người bất đồng chính kiến tại Campuchia.

Hà Nội nói rằng họ bị bắt “quả tang” tại biên giới. Chuỗi sự việc — mất tích, im lặng, rồi một câu chuyện khủng bố soạn sẵn — cho thấy một nhà nước an ninh đang vươn tay ra ngoài lãnh thổ Việt Nam.

!

Việt Nam vừa bắt cóc hai nhà hoạt động Việt Kiều tại Campuchia và đưa họ qua biên giới, rồi tuyên bố rằng họ bị bắt “quả tang” khi nhập cảnh trái phép vào Tây Ninh, phía tây bắc Sài Gòn. Đây là ví dụ mới nhất về một bộ máy an ninh hiện hoạt động bên ngoài biên giới Việt Nam với cùng sự tự tin mà nó thể hiện trong nước — một nhà nước công an đang vươn tay xa hơn, và uốn cong luật pháp cho phù hợp.

Việt Tân bị Hà Nội chính thức gắn nhãn là “tổ chức khủng bố”, một sự chỉ định mà Bộ Công an sử dụng như một con dao đa năng về pháp lý. Bản thân tổ chức này là một mạng lưới ủng hộ dân chủ có cơ sở ở hải ngoại, chủ trương thay đổi chính trị ôn hòa và không có hồ sơ bạo lực nào. Nhãn khủng bố không mang tính mô tả; nó mang tính công cụ. Nó cho phép nhà nước hình sự hóa việc liên lạc, truy tố những người có cảm tình, và đóng khung hoạt động ở hải ngoại như sự phá hoại an ninh quốc gia.

Được thành lập năm 1982 tại California, Việt Tân là một trong những phong trào dân chủ lâu đời nhất của người Việt hải ngoại. Luận điệu “phục quốc” ban đầu của tổ chức đã phai nhạt từ hàng chục năm trước; ngày nay nó hoạt động như một tổ chức chính trị hải ngoại thông thường với các chi bộ ở Hoa Kỳ, Úc và châu Âu. Quyết định năm 2016 của Hà Nội gán cho tổ chức này là nhóm khủng bố chưa bao giờ là vì hành vi. Đó là vì tính hữu dụng. Sự chỉ định này cho Bộ Công an một cái cớ thường trực để gán tội khủng bố cho bất kỳ ai gặp gỡ, nhắn tin hoặc chỉ đơn thuần liên quan đến tổ chức — bao gồm cả hai người đàn ông hiện đang bị giam giữ sau khi bị bắt cóc tại Campuchia.

Hai người đàn ông đó là Trần Hiệp, 51 tuổi, người Úc gốc Việt đến từ Melbourne, và Nguyễn Đức Thuận, 52 tuổi, người Na Uy gốc Việt đến từ Oslo. Họ biến mất tại Phnom Penh vào ngày 18 tháng 9 và không rõ tung tích trong mười ngày. Gia đình và các mạng lưới hải ngoại coi đây là một vụ cưỡng bức mất tích; Campuchia không nói gì. Rồi Hà Nội đưa ra một câu chuyện hoàn chỉnh: hai người được cho là đã lén vượt biên tại Mỹ Quý Tây và bị bắt “quả tang” với giấy tờ giả mạo cùng một kế hoạch phá hoại của Việt Tân. Việt Tân gọi các cáo buộc này là “một sự bịa đặt trắng trợn nhằm che giấu sự thật rằng các thành viên Việt Tân đã bị bắt cóc tại Campuchia và bị cưỡng ép đưa về Việt Nam.” Nhưng lần nào cũng là cùng một kịch bản — một vụ mất tích ở nước ngoài, một sự im lặng, rồi một câu chuyện pháp lý được dựng lên sau đó để giải thích làm thế nào những người bị giam lại nằm trong tay chính quyền Việt Nam.

Đoàn Bảo Châu là nguyên mẫu. Một năm trước, cựu nhà báo này lặng lẽ rời Việt Nam, xuất hiện trở lại ở Canada, rồi cười nhạo từ nơi lưu vong khi một tòa án Hà Nội tuyên án vắng mặt ông theo Điều 117 — vụ Bá tước Monte Cristo mà tôi đã viết trước đây. Phiên tòa xử ông là một vở kịch diễn trước một chiếc ghế trống, một bản án tuyên cho một người mà Nhà nước không còn nắm giữ về mặt thể xác.

Không có gì trong số này là mới. Tô Lâm đã điều hành các chiến dịch ngoài lãnh thổ trong nhiều năm, từ vụ bắt cóc Trịnh Xuân Thanh tại Berlin năm 2017 khi ông còn là Bộ trưởng Bộ Công an cho đến những vụ mất tích lặng lẽ của các nhà hoạt động ở Lào và Thái Lan. Giờ đây Hà Nội bổ sung cho những vụ bắt cóc này bằng các bản án vắng mặt, một mánh khóe hành chính biến những người bất đồng chính kiến ở hải ngoại thành những kẻ đào tẩu đã bị kết án sẵn. Tháng 12 năm ngoái, một tòa án Hà Nội đã xét xử và kết án hai nhà hoạt động lưu vong ở Đức — Nguyễn Văn Đài, luật sư nhân quyền, và Lê Trung Khoa, nhà báo sống tại Berlin, người đầu tiên đưa tin vụ bắt cóc ông Thanh — mỗi người 17 năm tù theo Điều 117. Bộ Công an sau đó yêu cầu Đức bắt giữ và trục xuất họ, một yêu cầu mà Berlin đã phớt lờ. Những bản án trên giấy này nằm trong hồ sơ như những lệnh truy nã, sẵn sàng được kích hoạt ngay khi nhà nước tóm được mục tiêu. Đó là một hệ thống được thiết kế để khiến mọi người bất đồng chính kiến đều đã có tội trước cả khi họ bị bắt.

Bộ máy bên ngoài phản chiếu những gì đang diễn ra bên trong Việt Nam. Hà Nội không còn chỉ dựa vào các vụ bắt giữ và truy tố; họ đã xây dựng một hệ thống hành chính trừng phạt ngôn luận mà không cần đến tòa án. Chế độ phạt tiền mới nhất — lên đến 400 triệu đồng cho các bài đăng bị coi là gây hại cho “hình ảnh Việt Nam” — cho Bộ Công an một công cụ trong nước linh hoạt như công cụ ngoài lãnh thổ của họ. Ở nước ngoài, những người bất đồng chính kiến có thể bị bắt cóc hoặc bị kết án vắng mặt. Trong nước, người dùng bình thường có thể bị phạt tiền cho đến khi im lặng. Đó là cùng một logic được thể hiện qua những công cụ khác nhau: một nhà nước an ninh đã thôi giả vờ rằng biên giới hay luật pháp của mình giới hạn tầm với của nó.

Cùng logic cưỡng ép đó cũng hiện rõ bên trong Việt Nam. Đầu tuần này, cựu tù nhân chính trị Huỳnh Trương Ca cho biết công an ở Đồng Nai và Đồng Tháp đã tra tấn ông vào tháng 3 để buộc ông thừa nhận là thành viên Việt Tân — một cáo buộc mà ông bác bỏ. Khi ông bỏ trốn trong lúc vẫn còn đang trong thời gian thử thách, các cán bộ quay sang gia đình ông, lôi vợ con ông vào đồn và buộc các con viết và ký một bản tố cáo cha mình là “phản động”, rồi cam kết không tiết lộ những gì đã xảy ra. Đó là cùng một phương pháp được áp dụng trong nước: nếu nhà nước không thể moi được lời thú tội mà họ muốn, họ sẽ chế tạo ra một lời thú tội thông qua áp lực, người trung gian và sự sợ hãi.

Cả hai người hiện đang bị chính quyền Việt Nam giam giữ, bị buộc tội khủng bố và giả mạo giấy tờ, và bị cắt đứt liên lạc với các quốc gia có hộ chiếu mà họ mang. Úc đã xác nhận hỗ trợ lãnh sự cho Trần Hiệp; Na Uy đã đưa vụ việc vào các kênh của Liên Hợp Quốc cho Nguyễn Đức Thuận, người bị tiểu đường và cần insulin hằng ngày. Việc chính phủ nào trong hai nước có được quyền tiếp cận hay không sẽ cho thấy Hà Nội định đẩy chuyện này đi xa đến đâu. Một nhà nước công an bắt cóc những người bất đồng chính kiến ở nước ngoài, kết án vắng mặt những người lưu vong và phạt tiền chính công dân của mình vì làm tổn hại “hình ảnh Việt Nam” không còn là ứng biến nữa. Nó đang chuẩn hóa các phương pháp của mình. Biến số duy nhất là nó sẽ gặp bao nhiêu sự phản kháng từ thế giới bên ngoài.

Không có bài viết