Việt Nam xác nhận bắt giữ các nhà hoạt động Việt Tân được báo cáo mất tích tại Campuchia
Sebastian Strangio
Các nhóm nhân quyền cho rằng Nguyễn Đức Thuận và Trần Hiệp đã bị bắt cóc tại Campuchia, phù hợp với khuôn mẫu đàn áp xuyên quốc gia ngày càng gia tăng của nhà nước Việt Nam.
Việt Nam đã xác nhận việc bắt giữ hai nhà hoạt động mang quốc tịch nước ngoài được báo cáo mất tích tại nước láng giềng Campuchia hồi đầu tháng này, những người mà các nhóm nhân quyền cho rằng đã bị chính quyền Việt Nam bắt cóc.
Bộ Công an hôm qua cho biết Cơ quan An ninh Điều tra đã bắt giữ ba người đàn ông sau khi họ “nhập cảnh trái phép vào Việt Nam từ Campuchia,” theo tờ báo nhà nước Tuổi Trẻ đưa tin.
Nguyễn Đức Thuận, 52 tuổi, Hồ Phạm Hiệp Huy (còn gọi là Trần Hiệp), 51 tuổi, và Thái Công Trường Sơn, 46 tuổi, đang bị điều tra về tội “Khủng bố” theo Điều 299 Bộ luật Hình sự và tội “Làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức” theo Điều 341.
Khi bị thẩm vấn, ba người đã thú nhận là thành viên của Việt Tân, một nhóm ủng hộ dân chủ có trụ sở tại Hoa Kỳ mà Bộ Công an mô tả là một “tổ chức khủng bố.” Bộ cho biết họ cũng thừa nhận “mang theo giấy tờ giả để nhập cảnh trái phép vào Việt Nam nhằm thực hiện các hoạt động khủng bố, phá hoại.”
Thông báo của Bộ được đưa ra sau khi ông Thuận, công dân Na Uy, và ông Hiệp, công dân Úc, được Việt Tân báo cáo mất tích tại Phnom Penh hồi đầu tháng này. Trong một cảnh báo đề ngày 25 tháng 9, tổ chức này, vốn cho biết họ chủ trương “đấu tranh ôn hòa, bất bạo động” cho dân chủ tại Việt Nam, nói rằng hai người đã mất tích tại Campuchia từ ngày 18 tháng 9.
Ông Thuận và ông Hiệp đã đến Phnom Penh từ Bangkok vào ngày 15 tháng 9 và dự kiến rời Campuchia vào ngày 19 tháng 9, nhưng đã không lên chuyến bay của mình, người phát ngôn Việt Tân Duy Hoàng nói với trang tin Kiripost của Campuchia. Ông Hoàng cho biết thêm rằng hai người đến Campuchia để gặp gỡ những người bảo vệ nhân quyền Việt Nam đang sinh sống tại nước này.
Việt Tân, được thành lập bởi những người Nam Việt Nam lưu vong vào năm 1982, nằm ở vị trí cao trong danh sách đen của chính quyền cộng sản, vốn vẫn luôn hoang tưởng về bất kỳ hoạt động vận động nào dù chỉ liên quan gián tiếp đến lý tưởng của Việt Nam Cộng hòa ở miền Nam đã không còn tồn tại.
Sau khi hai người bị bắt, Việt Tân cáo buộc chính quyền Việt Nam đã bắt cóc ông Thuận và ông Hiệp từ Campuchia.
“Việt Tân cực lực lên án việc bắt cóc hai thành viên của mình tại Campuchia và những cáo buộc bịa đặt do chính quyền cộng sản Việt Nam đưa ra nhằm che đậy một hành vi đàn áp xuyên quốc gia,” tổ chức này cho biết trong một tuyên bố hôm qua. Tuyên bố cho biết thêm, việc Bộ Công an khẳng định hai người bị bắt vì nhập cảnh trái phép vào Việt Nam là “một sự bịa đặt trắng trợn nhằm che giấu sự thật rằng các thành viên Việt Tân đã bị bắt cóc tại Campuchia và bị cưỡng bức đưa về Việt Nam.”
Theo các nhóm nhân quyền, những vụ dẫn độ trái phép như vậy là một phần của xu hướng đáng lo ngại dưới thời Tô Lâm, cựu Bộ trưởng Công an, người đã siết chặt đáng kể giới hạn bất đồng chính kiến được cho phép kể từ khi được bổ nhiệm làm người đứng đầu Đảng Cộng sản Việt Nam vào năm 2024. Trong một báo cáo được công bố tuần trước, Việt Tân đã ghi nhận 20 trường hợp “trong đó chính quyền Việt Nam truy đuổi những người chỉ trích và những người bảo vệ nhân quyền ra ngoài biên giới Việt Nam” trong những năm gần đây.
Theo báo cáo, xu hướng này đánh dấu “một giai đoạn mới” trong chiến lược an ninh của Hà Nội. Báo cáo lập luận rằng “sự đàn áp không còn giới hạn trong lãnh thổ Việt Nam, mà ngày càng nhắm vào những người lưu vong chính trị, người tị nạn, blogger, người bảo vệ nhân quyền và các thành viên của cộng đồng người Việt hải ngoại đang sinh sống tại các quốc gia dân chủ.”
Thật vậy, trường hợp của ông Thuận và ông Hiệp rất giống với trường hợp của Đường Văn Thái, một blogger và YouTuber nổi tiếng người Việt Nam đã chạy sang Thái Lan vào năm 2018. Vào tháng 4 năm 2023, ông Thái đột ngột mất tích sau khi rời nhà thuê ở Bangkok để đi đón một người bạn tại sân bay. Vài ngày sau, cảnh sát Việt Nam thông báo rằng ông đã bị bắt vì nhập cảnh trái phép vào nước này từ Lào, trong hoàn cảnh tương tự như vụ việc tuần này. Các nhóm nhân quyền, trong đó có Việt Tân, cho rằng ông Thái đã bị bắt cóc bởi chính phủ Việt Nam hoặc nhân danh chính phủ Việt Nam. Năm sau đó, ông Thái bị kết án 12 năm tù với cáo buộc tuyên truyền chống nhà nước.
Việc ông Thuận và ông Hiệp đều là công dân nước ngoài cho thấy Hà Nội đang ngày càng táo bạo hơn trong cách truy đuổi những người chỉ trích chế độ cộng sản.
Trong việc truy đuổi những người bất đồng chính kiến ở nước ngoài, chính quyền Việt Nam đã được hỗ trợ bởi sự hợp tác sẵn sàng của nhiều chính phủ trong khu vực, những chính phủ mà nay dường như đã thiết lập một thỏa thuận có đi có lại rằng họ sẽ không cho phép những người lưu vong chính trị và bất đồng chính kiến sử dụng lãnh thổ của mình cho các hoạt động chính trị nhắm vào bất kỳ quốc gia nào khác.
Trong một báo cáo công bố năm 2024, tổ chức vận động Human Rights Watch đã mô tả thỏa thuận này như một “chợ trao đổi” người tị nạn và người bất đồng chính kiến trên thực tế. Điều này bao gồm cả việc các chính phủ bắt giữ và trục xuất các nhà hoạt động chính trị, và sự dung túng ngày càng tăng (nếu không phải là một thỏa thuận rõ ràng) đối với việc cưỡng bức bắt cóc những cá nhân bị truy nã.
Trong một tuyên bố hôm nay, Phil Robertson, giám đốc nhóm nhân quyền Asia Human Rights & Labour Advocates, đã mô tả việc bắt cóc ông Thuận và ông Hiệp là “một hành vi tàn bạo không thể chấp nhận được.”
Ông nói thêm, việc họ bị bắt “một lần nữa chứng minh rằng Hà Nội có thể được coi là kẻ thực hiện đàn áp xuyên quốc gia tàn độc và nguy hại nhất hiện nay ở Đông Nam Á.”