Việt Nam: Hãy trả tự do cho các nhà hoạt động thuộc nhóm dân chủ bị bắt cóc
Human Rights Watch
(Bangkok) – Chính quyền Việt Nam cần trả tự do ngay lập tức cho ba nhà hoạt động có liên hệ với tổ chức hải ngoại Viet Tan, những người đã mất tích tại Campuchia, và hủy bỏ mọi cáo buộc đối với họ, Human Rights Watch cho biết hôm nay. Chính quyền cũng cần cho phép các viên chức lãnh sự Na Uy và Úc cùng thân nhân được tiếp cận ngay lập tức những người đàn ông đang bị giam giữ.
Công an Việt Nam cáo buộc rằng Nguyễn Đức Thuận, công dân Na Uy; Trần Hiệp (còn gọi là Hồ Phạm Hiệp Huy), công dân Úc; và Thái Công Trường Sơn là thành viên của tổ chức Viet Tan bị đặt ngoài vòng pháp luật và đã tìm cách sử dụng giấy tờ giả để vượt biên từ Campuchia vào Việt Nam vào ngày 18 tháng 9 năm 2026. Thân nhân của những người này nói rằng họ chưa bao giờ tìm cách nhập cảnh vào Việt Nam.
Công an thông báo đã khởi tố ba người đàn ông này về tội “khủng bố” theo điều 299 bộ luật hình sự vì có liên hệ với Viet Tan, và tội làm giả con dấu, tài liệu theo điều 341. Viet Tan là một tổ chức chính trị hải ngoại vận động cho thay đổi dân chủ tại Việt Nam. Tổ chức này khẳng định những người đàn ông này đã bị bắt cóc tại Campuchia.
“Việc các công dân nước ngoài dường như bị bắt cóc và giam giữ đặt ra nhiều câu hỏi về vai trò của cả chính phủ Việt Nam lẫn chính phủ Campuchia,” Elaine Pearson, Giám đốc ban Châu Á của Human Rights Watch, cho biết. “Chính phủ Na Uy và Úc cần thúc ép chính quyền Việt Nam cho phép họ tiếp cận ngay lập tức công dân của mình và hủy bỏ các cáo buộc vô căn cứ đối với những người này.”
Nguyễn Đức Thuận và Trần Hiệp bay đến Phnom Penh ngày 15 tháng 9 và theo thông tin đã liên lạc thường xuyên với thân nhân ở bên ngoài Campuchia cho đến sáng ngày 18 tháng 9, sau đó không thể liên lạc được với cả hai người. Cả hai đều lỡ các cuộc hẹn khác đã lên lịch tại Campuchia và chuyến bay đã đặt để rời Campuchia ngày 19 tháng 9; kể từ đó không ai nhận được tin tức gì từ họ. Hành lý và các đồ đạc khác của họ, trừ điện thoại và hộ chiếu, được tìm thấy trong phòng khách sạn của họ tại Campuchia.
Nguyễn Đức Thuận cần tiêm insulin hằng ngày để điều trị bệnh tiểu đường và cần được chăm sóc y tế cho các vấn đề về thận.
Tính đến ngày 11 tháng 10, cả đại sứ quán Úc lẫn Na Uy đều chưa được phép tiếp cận những người đàn ông bị giam giữ.
Công an Việt Nam cáo buộc rằng ba người đàn ông đã vượt biên vào Việt Nam tại tỉnh Tây Ninh, và rằng “Nguyễn Đức Thuận mang theo hai căn cước công dân Việt Nam giả” dưới một tên giả và một hộ chiếu Na Uy mang tên thật của ông. Họ nói rằng Hồ Phạm Hiệp Huy “mang theo hộ chiếu Úc mang tên Trần Hiệp.” Thông cáo của công an không mô tả giấy tờ tùy thân của Thái Công Trường Sơn.
Ngày 7 tháng 10, Bộ Nội vụ Campuchia ra tuyên bố cho biết đã xác nhận Nguyễn Đức Thuận và Trần Hiệp đã nhập cảnh vào Campuchia nhưng không ghi nhận việc họ xuất cảnh. Bộ này cũng nói rằng họ “dứt khoát” phủ nhận mọi liên quan đến việc giao nộp những người này cho chính quyền Việt Nam.
Vào thập niên 1980, Viet Tan từng tham gia kháng chiến vũ trang chống lại chính quyền cộng sản Việt Nam. Năm 2004, Viet Tan tái lập thành một đảng chính trị cam kết thay đổi bất bạo động, nhưng chính quyền Việt Nam đã bắt giữ và bỏ tù các thành viên Viet Tan. Năm 2016, Việt Nam chính thức gán cho Viet Tan là một “nhóm khủng bố.”
Năm 2019, một thành viên người Úc của Viet Tan, Châu Văn Khảm, cùng các đồng sự Nguyễn Văn Viễn và Trần Văn Quyền bị bắt tại Việt Nam và lần lượt bị kết án 12, 11 và 10 năm tù vì liên quan đến Viet Tan với các tội danh liên quan đến khủng bố. Phiên tòa xét xử họ chỉ kéo dài 4,5 giờ, cho thấy bản án đã được định sẵn. Các hoạt động được liệt kê trong cáo trạng của chính quyền đối với Châu Văn Khảm và được quy cho Viet Tan, như sắp xếp các chuyến đi đến Việt Nam, tổ chức tờ rơi cho các cuộc biểu tình, mở rộng mạng lưới của Viet Tan, viết bài và cử người ra nước ngoài đào tạo công nghệ thông tin, không cấu thành hành vi khủng bố.
Năm 2022, Nhóm Công tác của Liên Hợp Quốc về Giam giữ Tùy tiện đã đưa ra một ý kiến nêu rằng “việc tước tự do của \[thành viên Viet Tan\] Châu Văn Khảm … là tùy tiện.” Việt Nam đã trả tự do cho Châu Văn Khảm vào tháng 7 năm 2023 và hồi hương ông về Úc. Các đồng sự người Việt của ông là Nguyễn Văn Viễn và Trần Văn Quyền vẫn đang thụ án tù dài hạn.
Năm 2018, công an Việt Nam bắt giữ Lê Quốc Bình tại tỉnh Bình Định và cáo buộc ông tham gia Viet Tan và buôn lậu vũ khí từ Campuchia vào Việt Nam để “thực hiện các hoạt động khủng bố.” Viet Tan bác bỏ cáo buộc này, gọi đó là “một sự bịa đặt lố bịch.” Bộ trưởng Công an khi đó và hiện là Chủ tịch nước Việt Nam, Tô Lâm, đã khen ngợi công an vì bắt giữ Lê Quốc Bình. Các bài tường thuật sau đó trên truyền thông nhà nước về phiên tòa và việc ông bị kết án về tội khủng bố và tàng trữ trái phép vũ khí đã bỏ hẳn mọi đề cập đến Viet Tan.
Tháng 5 năm 2026, công an Việt Nam bắt giữ Lê Thanh Sơn và Nguyễn Thanh Hùng tại tỉnh Đồng Tháp vì bị cáo buộc liên hệ với Viet Tan và khởi tố họ về tội “hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân” theo điều 109 bộ luật hình sự. Cũng trong tháng 5, công an được cho là đã giam giữ, thẩm vấn và đánh đập cựu tù nhân chính trị Huỳnh Trương Ca, và ép ông thừa nhận là thành viên Viet Tan, điều mà ông phủ nhận. Sau khi Huỳnh Trương Ca bỏ trốn, công an đã giam giữ các thành viên gia đình ông, thẩm vấn họ về nơi ở của ông, đồng thời đe dọa và gây áp lực buộc họ tố cáo ông.
Trong những năm gần đây, chính quyền Việt Nam đã gia tăng đàn áp xuyên quốc gia—những nỗ lực của chính phủ nhằm bịt miệng tiếng nói bất đồng bằng cách nhắm vào những người bất đồng chính kiến và những người chỉ trích ở ngoài lãnh thổ của mình. Họ đã gây áp lực lên các chính phủ khác, bao gồm Thái Lan và Campuchia, để trao trả các công dân Việt Nam đã chạy trốn khỏi Việt Nam vì lo sợ bị bắt giữ tùy tiện, tra tấn hoặc bỏ tù.
Lực lượng an ninh Việt Nam đã bắt cóc các công dân Việt Nam tại Đức và Thái Lan, bao gồm Trịnh Xuân Thanh, Trương Duy Nhất và Đường Văn Thái. Trong năm qua, các tòa án tại Việt Nam đã xét xử vắng mặt các công dân Việt Nam sống ở nước ngoài, kết án và tuyên phạt họ những bản án tù dài hạn, bao gồm Lê Trung Khoa, Nguyễn Văn Đài, Đoàn Bảo Châu, Đinh Yum, Siu Di, và Đặng Thị Huệ. Kể từ sau các phiên tòa, công an đã đưa ra nhiều cảnh cáo và phạt tiền các công dân Việt Nam vì tương tác với những người bị kết án vắng mặt.
Các nhà hoạt động từ Việt Nam và Thái Lan đã bị cưỡng bức mất tích tại Campuchia trong những vụ việc bị nghi là đàn áp xuyên quốc gia.
“Vận động cho dân chủ và đa nguyên không phải là tội ác,” Pearson nói. “Chính phủ Việt Nam cần trả tự do cho Nguyễn Đức Thuận, Trần Hiệp và Thái Công Trường Sơn và chấm dứt hành vi đàn áp xuyên quốc gia.”