Việt Nam. Ba người bảo vệ nhân quyền là nạn nhân của đàn áp xuyên quốc gia

Ngày 18 tháng 9 năm 2026, Nguyen Duc Thuan, công dân Na Uy, Tran Hiep (Ho Pham Hiep Huy), công dân Úc, và Thai Cong Truong Song, công dân Việt Nam cư trú tại Campuchia, đã mất tích khi đang ở Campuchia. Mười ngày sau, chính quyền Việt Nam thông báo đã bắt giữ họ tại Việt Nam. Thân nhân của họ tố cáo đây là một vụ bắt cóc ngoài lãnh thổ.

Các sự kiện

Ngày 15 tháng 9 năm 2026, Nguyen Duc Thuan và Tran Hiep, thành viên của tổ chức ủng hộ dân chủ Viet Tan, đến Phnom Penh để gặp một số người bảo vệ nhân quyền. Họ được Thai Cong Truong Song, công dân Việt Nam cư trú tại Campuchia, tham gia cùng.

Ngày 18 tháng 9, ba người đàn ông này mất tích khi đang trên đường đến Kaoh Andaet, ở miền nam Campuchia. Trong mười ngày, gia đình họ không có tin tức gì và không có thông tin nào được cung cấp về số phận hay nơi giam giữ của họ.

Ngày 28 tháng 9 năm 2026, Bộ Công an Việt Nam thông báo đã bắt giữ họ tại cửa khẩu Mỹ Quý Tây, cho rằng họ cố gắng nhập cảnh trái phép vào lãnh thổ Việt Nam. Thân nhân của họ kiên quyết bác bỏ cách giải thích này và khẳng định họ đã bị bắt cóc tại Campuchia trước khi bị cưỡng bức đưa về Việt Nam. Ngay trước khi mất tích, ba người đàn ông này vẫn liên lạc với gia đình và không hề bày tỏ ý định về Việt Nam, nơi họ có nguy cơ bị bắt vì các hoạt động bảo vệ nhân quyền.

Hiện nay chính quyền Việt Nam cáo buộc họ các hành vi bị coi là “khủng bố” và tiếp tục giam giữ họ.

Một vụ mất tích cưỡng bức kéo theo giam giữ tùy tiện

Trong mười ngày, chính quyền đã từ chối tiết lộ số phận hoặc nơi giam giữ của ba người đàn ông, một tình huống có thể được coi là mất tích cưỡng bức theo luật pháp quốc tế.

Sau áp lực quốc tế, chính quyền Việt Nam cuối cùng đã cho phép thăm viếng lãnh sự đối với Nguyen Duc Thuan và Tran Hiep, diễn ra vào ngày 15 và 16 tháng 10, gần một tháng sau khi họ bị bắt cóc. Tình trạng của Thuan, người mắc bệnh tiểu đường, đáng lo ngại: ông không được tiêm thuốc điều trị thường lệ, dù kết quả xét nghiệm máu đáng báo động. Ngoài ra, chế độ ăn dựa trên cơm trắng không phù hợp với tình trạng của ông. Tran Hiep xác nhận đã bị bắt cóc rồi bị cưỡng bức đưa về Việt Nam và vẫn bị chấn thương tâm lý nặng nề vì trải nghiệm này. Ông được cho là gặp vấn đề về huyết áp, trong khi vợ ông xác nhận ông không có tiền sử bệnh, làm gia tăng lo ngại về sức khỏe của ông.

Bất chấp các chuyến thăm lãnh sự này, chính quyền Việt Nam vẫn tiếp tục coi họ là công dân Việt Nam, trong khi họ đã rời Việt Nam vào những năm 1980 và 1990 vì bị đàn áp chính trị, được cấp quy chế tị nạn rồi lần lượt nhập quốc tịch Na Uy và Úc.

Bối cảnh

Một thực tiễn mang tính hệ thống của đàn áp xuyên quốc gia

Vụ bắt cóc bị cáo buộc đối với Nguyen Duc Thuan, Tran Hiep và Thai Cong Truong Song nằm trong một chiến dịch đàn áp xuyên quốc gia do chính quyền Việt Nam tiến hành nhằm vào những người đối lập chính trị, nhà báo và người bảo vệ nhân quyền sống ở nước ngoài. Tháng 7 năm 2025, Ủy ban Nhân quyền Liên Hợp Quốc bày tỏ quan ngại về các cáo buộc mất tích cưỡng bức và các hành vi đàn áp xuyên quốc gia được cho là do Việt Nam thực hiện. Các hành vi này đặc biệt mang hình thức đe dọa, bắt cóc, cưỡng bức chuyển giao hoặc truy tố dựa trên các cáo buộc khủng bố.

Nhiều trường hợp đã được ghi nhận trong những năm gần đây, đặc biệt là vụ bắt cóc Trịnh Xuân Thanh tại Đức năm 2017, vụ bắt cóc blogger Trương Duy Nhất tại Thái Lan năm 2019, vụ bắt cóc Dương Văn Thái, người tị nạn được UNHCR công nhận, năm 2023, cũng như vụ chuyển giao Y Quynh Bdap về Việt Nam năm 2025, cũng là người tị nạn của UNHCR. Khi nhắm vào một công dân Na Uy và một công dân Úc, chính quyền Việt Nam dường như đã bước sang một giai đoạn mới trong chiến lược đàn áp vượt ra ngoài biên giới của mình.

Quan hệ đối tác giữa Liên minh châu Âu và Việt Nam

Vụ việc này xảy ra khi Chủ tịch Việt Nam Tô Lâm dự kiến đến Brussels vào ngày 22 tháng 10 năm 2026 để thảo luận về việc tăng cường quan hệ giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu. Tuy nhiên, Hiệp định khung về Đối tác và Hợp tác giữa Liên minh châu Âu và Việt Nam cũng như Hiệp định Thương mại tự do EU-Việt Nam quy định rằng tôn trọng nhân quyền là một yếu tố thiết yếu của quan hệ song phương. Các vụ mất tích cưỡng bức, giam giữ tùy tiện và hành vi đàn áp xuyên quốc gia được ghi nhận tại Việt Nam do đó đặt ra những câu hỏi lớn về sự tương thích của các hành vi này với các cam kết quốc tế của nước này.